دلار چند است و چرا گران میشود؟
بهروزرسانی تقریبی نرخهای مختلف دلار (بر اساس آخرین تغییرات سیاستی)
دولت در شرایط فعلی، کالاها و خدمات مختلف را با نرخهای گوناگون ارزی توزیع میکند؛ بنابراین در اقتصاد، عملاً چند «دلار» مختلف وجود دارد:
دلار سبد قدرت خرید مردم: ۳۷,۶۰۰ تومان (میانگین وزنی)
دلار کالای قاچاق، پولشویی و خروج سرمایه: ۱۴۵,۰۰۰ تومان — برآورد گردش حدود ۲۰ میلیارد دلار
دلار مبادلهای: ۱۲۸,۵۰۰ تومان — حدود ۵۰ میلیارد دلار
دلار کالای اساسی: ۲۸,۵۰۰ تومان — حدود ۳.۵ میلیارد دلار
دلار بنزین: ۴,۵۰۰ تومان — حدود ۱۹ میلیارد دلار
دلار گازوئیل: ۸۵۰ تومان — حدود ۱۹ میلیارد دلار
دلار برق صنعتی: ۲۷,۰۰۰ تومان — حدود ۱۱ میلیارد دلار
دلار برق خانگی: ۶,۰۰۰ تومان — حدود ۹ میلیارد دلار
دلار گاز صنعتی: ۲۵,۰۰۰ تومان — حدود ۷ میلیارد دلار
دلار گاز خانگی: ۳,۸۰۰ تومان — حدود ۱۷ میلیارد دلار
چرا دلار «گرانتر» میشود؟
1) دلار قاچاق و خروج سرمایه
افزایش نرخ این بخش به دلیل نیاز ارزی برای موارد زیر است:
ورود کالای قاچاق
خروج سرمایه توسط فعالان اقتصادی
انتقال درآمد کارگران مهاجر
ارسال پول از داخل کشور به ایرانیان مقیم خارج
تبدیل پساندازها به ارزهای خارجی
تأمین منابع فعالیتهای غیرشفاف (پولشویی، رشوه، خرابکاری و …)
هرچه تقاضا برای این مصارف بیشتر شود، نرخ دلار در این بخشها بالاتر میرود.
2) دلار مبادلهای
این نرخ نیز به دلایل زیر با فشار افزایشی روبهرو است:
تداوم پرداخت سودهای بسیار بالا به اوراق (حدود ۳۷٪)
کسری بودجه مزمن دولت
ناترازی بانکها
ناترازی صندوقهای بازنشستگی
افزایش نرخ ارز، بخشی از این مشکلات را «اسمی» پوشش میدهد؛ اما در عمل به معنای انتقال هزینهها به مردم است.
جمعبندی
چندنرخی بودن ارز باعث شده است:
رانتهای بزرگ توزیع شود
دهکهای برخوردار بیشترین منفعت را ببرند
فشار تورمی به طبقات متوسط و ضعیف منتقل شود
به بیان ساده، ما با یکی از ناعادلانهترین سیستمهای توزیع رانت روبهرو هستیم؛ وضعیتی که نهتنها ثبات ایجاد نمیکند، بلکه انتظارات تورمی و جهشهای بعدی نرخ ارز را نیز تقویت میکند.