چین زیر ذرهبین اروپا؛ تلاش اتحادیه اروپا برای ساخت مسیر مستقل در تأمین مواد خام حیاتی
اتحادیه اروپا در حال بازنگری جدی در سیاستهای تأمین مواد خام حیاتی خود است؛ بازنگریای که مستقیماً از نگرانی نسبت به وابستگی عمیق به چین نشأت میگیرد. تهدید اخیر چین مبنی بر محدودسازی صادرات عناصر خاکی کمیاب، زنگ خطر را برای صنایع کلیدی اروپا به صدا درآورده و نشان داده است که امنیت زنجیره تأمین، به یکی از مهمترین چالشهای راهبردی این قاره تبدیل شده است.
مواد خام حیاتی، نقش حیاتی در صنایع حساس و آیندهمحور اروپا ایفا میکنند؛ از صنعت خودروسازی و تولید باتری گرفته تا انرژیهای پاک و نیمههادیها. مقامات اروپایی بهصراحت اذعان کردهاند که در سالهای گذشته توجه کافی به این حوزه نشده و همین غفلت، امروز اروپا را در موقعیتی آسیبپذیر قرار داده است.
در پاسخ به این وضعیت، کمیسیون اروپا برنامهای گسترده برای تقویت تولید داخلی مواد خام حیاتی تدوین کرده است. بر اساس این برنامه، حدود ۳ میلیارد یورو برای اجرای ۲۵ پروژه استراتژیک در حوزه استخراج، فرآوری و زنجیره تأمین این مواد اختصاص یافته است. هدف اصلی این طرحها، کاهش وابستگی به واردات خارجی و ایجاد ظرفیت پایدار در داخل مرزهای اتحادیه اروپاست.
در کنار این سرمایهگذاری مستقیم، بروکسل بهدنبال جذب منابع مالی تکمیلی از بانک سرمایهگذاری اروپا و همچنین بهرهگیری از سازوکارهای بینالمللی مشابه ابتکار کمربند و جاده است. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که ایجاد یک صنعت داخلی رقابتی در این حوزه، نیازمند سرمایهگذاریهای بسیار سنگین و صرف زمان طولانی است و نتایج آن بهسرعت قابل مشاهده نخواهد بود.
برای مدیریت ریسکهای کوتاهمدت، اتحادیه اروپا به راهکارهای مکمل نیز روی آورده است. توسعه بازیافت مواد خام حیاتی، ایجاد سازوکارهای مشترک برای خرید و ذخیرهسازی استراتژیک و هماهنگی بیشتر میان کشورهای عضو، از جمله اقداماتی است که با هدف کاهش نوسانات قیمت و جلوگیری از کمبود ناگهانی در دستور کار قرار گرفتهاند.
با وجود این تلاشها، برخی مقامات صنعتی نسبت به سرعت اجرای برنامهها هشدار دادهاند. به باور آنها، اروپا در مقایسه با دیگر قدرتهای غربی مانند ایالات متحده، ژاپن و کانادا، با تأخیر وارد این رقابت راهبردی شده و در صورت تداوم روند فعلی، ممکن است بخشی از فرصتهای کلیدی را از دست بدهد.
در مجموع، حرکت اروپا به سمت یک مسیر معدنمحور و مستقلتر در تأمین مواد خام حیاتی، نشانهای از تغییر رویکردی اساسی در سیاست صنعتی این اتحادیه است. هرچند این مسیر پرهزینه و زمانبر به نظر میرسد، اما برای حفظ امنیت اقتصادی و صنعتی اروپا در دهههای آینده، بهعنوان یک ضرورت اجتنابناپذیر تلقی میشود.